Economie 101, deel 4: Wat is rente

In het laatste deel wees ik de centrale banken aan als de veroorzaker van de economische crisis. Het is bewezen dat je een economie niet centraal kunt plannen. Zowel in theorie (Friedrich Hayek) als in de praktijk: de ineenstoring van de louter geplande economieen in Oost Europa en Rusland.

Je kunt dus ook de rente niet centraal plannen. Dat veroorzaakt enorme verstoringen in het economische systeem, leidend tot recessies en depressies.

Maar hoe ontstaat, volgens de Oostenrijkse School, nu rente? Net als de prijs van alle andere dingen. Laten we weer een eiland als voorbeeld nemen. Op dit eiland woont een boer met een koe die 10 liter melkt geeft. De boer verkoopt deze melk voor 1 Euro per liter. Er zijn 10 families die allemaal melk lusten en allemaal maximaal 1 Euro willen betalen , dus de boer verkoopt elke dag 10 liter melk.. Stel dat er nu een extra familie die melk lust op het eiland komt. Er zijn nu 11 families die elk 1 Euro willen betalen aan de boer voor melk. Maar er is maar 10 liter melk. Als de boer de prijs van de melk nu verhoogt naar 1.10 Euro, verdient hij 11 Euro, en verkoopt nog steeds 10 liter melk. De families kunnen of willen slechts 1 Euro betalen, dus ze krijgen nu wat minder melk: ongeveer 0.9 liter.

Wat gebeurd er als in de oorspronkelijke situatie 1 van de 10 families vertrekt? Dan gaat de prijs omlaag. Er zijn slechts 9 gegadigden voor de 10 liter, dus de Boer verkoopt nu 1.11 liter melk per persoon en dat voor 0.90 Euro.

Dit voorbeeld illustreert eenvoudig het verband tussen vraag en gelijkblijvend aanbod: bij een verhoogde vraag en gelijkblijvend aanbod, gaat de prijs omhoog. Bij een verlaagde vraag en een gelijkblijvend aanbod, gaat de prijs omlaag.

Dat is, heel simpel, wat een markt is: vraag en aanbod worden op de meest efficiente manier op elkaar afgestemd. Zo werkt, of zo zou het moeten werken, ook de geldmarkt: als er veel gespaard is, is er dus veel geld. En gaat de rente omlaag. Als er weinig gespaard is, is er dus een tekort aan geld, aan gaat de rente omhoog. Zo houden sparen en rente elkaar in evenwicht.

Dit evenwicht bestaat niet meer als de centrale banken de rentestanden manipuleren. Er is dan geen verband meer tussen sparen en de hoogte van de rente. Wat je dus krijgt is dat mensen kunnen blijven lenen, schulden kunnen maken, en dus niet of minder sparen, maar de rente gaat niet omhoog. De schulden kunnen dus tot bijzonder grote hoogte oplopen. De traditionele economen vinden zo'n tijd dan een 'boom': het gaat fantastisch goed, mensen kopen als gekken.

Maar zo'n systeem stort toch een keer in. Traditionele economen noemen dit dan een 'bust', een depressie. En dan heb je dus de traditionele boom/bust cycle die je in de economieboeken tegenkomt. Maar er wordt niet bij vertelt dat dit een kunstmatige cyclus is die onstaat door rentemanipulaties, het fractionele-reserve bankieren, en het gebruik van fiat-geld (fiat money). Over geld gaan we het de volgende keer hebben.

Maar nog tot slot: we kunnen menselijke hebzucht de schuld van een recessie geven, maar dat is eigenlijk geen verklaring. Mensen zijn altijd hebzuchtig, dat verandert niet. Je kunt de hebzucht echter wel stimuleren met een economisch systeem waarbij correctie via politieke dwang niet plaats kan vinden tot het systeem zo opgeblazen is dat het weer instort.