Economie 101, deel 3: De oorzaak van de financiƫle crisis is de centrale bank

In het eerste deel heb ik uitgelegd hoe banken werken en dat ze daardoor zeer makkelijk om kunnen vallen. In het tweede deel heb ik uitgelegd hoe de centrale bank met dit systeem verweven is: het functioneert als laatste lener, dus het moet er voor zorgen dat het bankwezen stabieler is.

Maar er is nog een tweede rol van de centrale bank, en daar gaat nu over. En dat is de rol waarom we in de economische crisis zijn terechtgekomen. De centrale banken vinden uiteraard dat ze niets verkeerd hebben gedaan. De Nederlandsche Bank was zelfs zo benauwd voor kritiek dat ze snel een boekje hebben gemaakt: "Van kredietcrisis tot recessie". Het is werkelijk een gruwelijk boekje. De schuld van de crsis, volgens de bank, zijn de arme (lees zwarte) mensen in America:

In de Verenigde Staten zijn de laatste jaren veel zogenaamde ‘subprime-hypotheken’ verkocht. Een subprime-hypotheek is een hypotheek voor mensen met een laag inkomen. Op die manier konden veel arme Amerikanen toch een huis kopen en ‘The American dream’ realiseren. ... Je snapt dat deze hypotheken een behoorlijk risico inhielden. De kans dat arme mensen niet kunnen betalen is vrij groot. Zeker als de economische omstandigheden verslechteren. Banken die deze hypotheken hadden verstrekt, kwamen zelf in de problemen toen veel van hun klanten niet meer konden betalen.

Werkelijk, de vraag of overheden of de centrale bank iets te maken hebben met de crisis wordt niet eens gesteld. De subprime hypotheken zijn eigenlijk niet helemaal zo belangrijk. Deze markt was ongeveer 1 biljoen groot (andere cijfers zeggen de helft hiervan), waarom zou dit zorgen dat de economie in Duitsland krimpt? Als banken die 1 biljoen moeten afschrijven, is dat nu echt een probleem? Uiteraard zullen veen van de banken die dit gedaan hebben, dit niet overleven, maar waarom zou dat zorgen voor krimp van de economie in Nederland?

We komen hier bij de rol van de centrale bank: de problemen met de hypotheken zijn namelijk een gevolg van de acties van de centrale banken, niet de oorzaak van de problemen. Wat is het meest belangrijke instrument van de centrale banken? Het vaststellen van de rente (iets ingewikkelder dan ik nu hier zeg, maar voldoende). Wat gebeurt er als de rente hoog is? Dat betekent dat dure investeringen, in machines, fabrieken, en huizen, alleen maar gebeuren daar waar men ook een hoge opbrengst verwacht. Wat gebeurt er als de rente laag is? Iedereen kan nu geld krijgen en de meest dwaze investeringen kunnen plaatsvinden.

Het is dus de centrale bank die door middel van het pompen van extra geld in de economie zulke zeepbellen creeert. In de historie zijn er meerdere zeepbellen bekend (in Nederland bijv. met tulpenbollen), maar die waren altijd van locale duur. Sinds de centrale bank opgericht is (in America in 1913) kennen we van deze globale zeepbellen.

De economische theorie die een werkelijke verklaring geeft voor de economische crisis komt uit de zogenaamde Austrian School. De oorzaak van een recessie of depressie is dat de hoeveelheid "geld" is vermeerderd, zonder dat er meer gespaard is. Er zijn allerlei waninvesteringen gedaan, allerlei dwaze dingen, en een of meer zeepbellen zijn ontstaan. De recessie is dan het medicijn. Tijdens een recessie gebeuren twee dingen: dit soort investeringen verdwijnen, en mensen gaan sparen. Alleen met werkelijk gespaard geld kun je investeringen doen, je kunt geen geld creëren zoals de centrale bank dat doet met bijprinten.

Een eenvoudig voorbeeld: stel we hebben eiland met een bakker, 10 inwoners, een fabriek en een centrale bank. De 10 inwoners werken elke dag bij de fabriek en verdienen daarmee 1 euro. Daarmee gaan ze elke ochtend naar de bakker om een brood van 1 euro te kopen. Op een dag vindt de centrale bank het een goed idee om de geldhoeveelheid te vermeerderen. Iedereen is zo arm, dus we printen er wat geld bij en sturen dit direct naar de mensen. Elke dag gaat de centrale bank nu 1 euro naar de mensen sturen.

Wat gebeurt er nu op de eerste dag dat dit gebeurt? De mensen die naar de bakker gaan kopen nu twee broden, dan hoeven ze een dag minder naar de bakker. De bakker bakt elke dag 10 broden, precies wat hij verkoopt. De eerste vijf mensen kopen dus alle 10 broden, de volgende vijf hebben niks. Gelukkig verbouwen ze nog wat in hun groentetuin, dus ze verhongeren niet.

Maar wat denkt nu de bakker? De economie gaat fantastisch! Ik kan wel twee keer zoveel broden verkopen, want ik moest vijf mensen wegsturen. De bakker laat dus, tegen een forse investing, een extra oven bouwen, zodat hij twee keer zoveel broden kan bakken. Hij neemt ook een knecht aan.

Maar wat gebeurt er de volgende dag? Hij verkoopt slechts 10 broden, en blijft er met 10 zitten. Het signaal wat hij kreeg om extra te investeren was onjuist. Hij kan zijn oven weer afbreken en de knecht ontslaan.

Dit simpele voorbeeld toont aan dat je niet de geldhoeveelheid kan vermeerderen, of de rente verlagen, zonder bijzonder ongewenste consequenties. Zulke investeringen zullen geliquideerd worden.

Een volgende keer hoe de economie nu wel werkt, volgens de Oostenrijkse School, en hoe je economische vooruitgang werkelijk bereikt wordt. En hoe de rente in het echt bepaald wordt, en dat het centraal plannen hiervan, zoals de Centrale Banken doen, niet kan werken.